Przejdź do treści

Jak dobrać materiał na zwody i przewody odprowadzające instalacji odgromowej domu

Piotr Wędrowiec Zabezpieczenia i rozdzielnice

Wyładowanie atmosferyczne nad dachem domu - zagrożenie, przed którym chronią pręty stalowe ocynkowane instalacji odgromowej

W typowym domu jednorodzinnym zwody na dachu i przewody odprowadzające wykonuje się najczęściej z drutu stalowego ocynkowanego ogniowo o średnicy 8 mm, a uziom z drutu o średnicy 10 mm lub z ocynkowanego płaskownika. Alternatywą jest aluminium na zwody i miedź w miejscach szczególnie narażonych na korozję, ale w obrębie jednej instalacji warto trzymać się jednego, zgodnego materiału.

Instalacja odgromowa składa się z trzech części. Zwody na dachu przejmują wyładowanie, przewody odprowadzające sprowadzają prąd po ścianach do ziemi, a uziom rozprasza go w gruncie. Każda z tych części pracuje w innych warunkach: zwody są wystawione na deszcz, śnieg i duże zmiany temperatur, odprowadzenia na uszkodzenia mechaniczne przy ziemi, a uziom na wilgoć i agresywne składniki gleby. Dlatego materiał dobiera się osobno dla każdego elementu, ale tak, żeby połączenia między nimi nie tworzyły ogniw korozyjnych.

Jakie przekroje i materiały stosuje się w praktyce

Minimalne wymiary przewodów odgromowych określa norma PN-EN 62305-3. W domach najczęściej stosuje się stal ocynkowaną ogniowo, bo jest wytrzymała, stosunkowo tania i łatwa w montażu. Pręty stalowe ocynkowane o przekroju okrągłym 50 mm², czyli o średnicy 8 mm, to standard na zwody poziome i przewody odprowadzające. Warstwa cynku musi być gruba i równomierna, dlatego elementy instalacji odgromowej powinny być cynkowane ogniowo, a nie galwanicznie.

MateriałTypowa postaćZastosowanie w domuUwagi
Stal ocynkowana ogniowoDrut fi 8 mm, płaskownikZwody, odprowadzenia, uziomNajczęstszy wybór, odporna mechanicznie
AluminiumDrut fi 8 mmZwody i odprowadzenia na ścianachLekkie, łatwe w gięciu, nie wolno go zakopywać w ziemi ani zatapiać w betonie
MiedźDrut lub linkaUziomy w agresywnym gruncie, dachy miedzianeDroższa, wymaga uwagi przy łączeniu ze stalą i cynkiem
Stal nierdzewnaDrut fi 10 mmPrzejścia z ziemi do powietrza, uziomyDobra tam, gdzie ocynk szybko by korodował

Na dachach pokrytych blachą i na elewacjach z tynkiem drut prowadzi się na wspornikach w odstępie kilku do kilkunastu centymetrów od powierzchni. Uchwyty montuje się zwykle co około metr, a na łukach gęściej, żeby drut nie wibrował na wietrze. Odcinki łączy się złączkami krzyżowymi lub równoległymi z tego samego materiału co drut.

Odprowadzenia, złącza kontrolne i ochrona przy ziemi

Liczba przewodów odprowadzających zależy od obwodu budynku i klasy ochrony. W budynkach mieszkalnych przyjmuje się zwykle klasę III, w której odstępy między odprowadzeniami nie powinny przekraczać mniej więcej 15 metrów. Najmniejszy dom z prostym dachem ma więc najczęściej dwa odprowadzenia, umieszczone możliwie symetrycznie, najlepiej na narożnikach.

Każde odprowadzenie kończy się złączem kontrolnym, zwykle umieszczonym kilkadziesiąt centymetrów nad terenem lub w puszce w ścianie. Złącze pozwala odłączyć uziom i zmierzyć jego rezystancję podczas okresowych badań. Poniżej złącza przewód schodzi do ziemi i właśnie tam jest najbardziej narażony: na kosiarkę, łopatę, uderzenie taczki czy wilgoć z odbitej wody deszczowej. Dlatego dolny odcinek osłania się stalową rurą. W katalogach osprzętu to element opisywany jako rura odgromowa, montowana na kilku uchwytach i sięgająca od poziomu gruntu na wysokość około 1,5-2 m.

ElementTypowe wykonanieNajczęstszy błąd
Zwód poziomy na kalenicyDrut fi 8 mm na wspornikachDrut przyklejony do pokrycia bez dystansu
Przewód odprowadzającyDrut fi 8 mm na uchwytach ściennychZa duże odstępy uchwytów, drut odstaje od ściany
Złącze kontrolneZłączka w puszce lub na ścianieZłącze zatynkowane, bez dostępu do pomiaru
Ochrona przy gruncieRura stalowa ocynkowana na odcinku przy ziemiBrak osłony, przewód uszkodzony przy koszeniu
Uziom otokowyDrut fi 10 mm lub płaskownik w gruncie wokół budynkuZa płytko, w suchej warstwie przy fundamencie

Osłona musi być dobrze połączona z przewodem albo od niego odizolowana zgodnie z zaleceniami producenta, żeby w czasie wyładowania nie dochodziło do przeskoków iskrowych między rurą a drutem. Rura, uchwyty i drut powinny mieć podobną grubość ocynku, bo najsłabszy element zacznie rdzewieć jako pierwszy.

Uziom i połączenia wyrównawcze w budynku

Najskuteczniejszy jest uziom otokowy ułożony w ziemi wokół budynku, na głębokości co najmniej około pół metra i w odległości około metra od ścian. W nowych budynkach często stosuje się uziom fundamentowy, czyli płaskownik lub pręt zatopiony w betonie ławy. Przy remoncie starszego domu zwykle układa się otok lub wbija uziomy pionowe przy każdym odprowadzeniu. W gruncie stal ocynkowana powinna mieć większy przekrój niż na dachu, stąd drut 10 mm albo płaskownik o przekroju około 90 mm².

Uziom instalacji odgromowej łączy się z główną szyną uziemiającą budynku, do której przyłącza się przewód ochronny instalacji elektrycznej, metalowe rury wodne i gazowe, a także elementy konstrukcji. To połączenie wyrównawcze ogranicza różnice potencjałów w chwili wyładowania. Przy kompletowaniu tych elementów łatwo trafić na mylące określenia, bo w wyszukiwarce część osób wpisuje nawet naczynie wyrównawcze, choć w instalacji odgromowej chodzi o szyny, zaciski i złączki do wyrównania potencjałów, a nie o zbiornik znany z instalacji grzewczej. Warto więc kupować te elementy według opisu funkcji, a nie samej nazwy z wyszukiwarki.

Drut na dach dobiera się w grupie oznaczonej jako pręty stalowe ocynkowane, a osłony przewodów przy ziemi w kategorii, w której znajduje się rura odgromowa wraz z obejmami. Po zakończeniu montażu instalację musi sprawdzić i zmierzyć osoba z uprawnieniami, a wynik pomiaru rezystancji uziemienia warto przechowywać razem z dokumentacją domu.

Najczęstsze pytania

Czy można łączyć drut aluminiowy ze stalowym ocynkowanym?

Można, ale tylko złączkami przeznaczonymi do takiego połączenia, najlepiej z przekładką bimetaliczną. Bezpośredni styk różnych metali w wilgotnym środowisku przyspiesza korozję.

Przeczytaj także