Przejdź do treści

Kiedy warto dołożyć wyzwalacz wzrostowy do wyłącznika głównego w domu

Piotr Wędrowiec Zabezpieczenia i rozdzielnice

Przycisk sterujący przy drzwiach - zdalne wyłączenie prądu, które umożliwia wyzwalacz wzrostowy przy wyłączniku głównym

Wyzwalacz wzrostowy warto dołożyć do wyłącznika głównego wtedy, gdy prąd w budynku ma dać się wyłączyć zdalnie: przyciskiem przy wejściu, dla strażaków, albo sygnałem z automatyki, na przykład po wykryciu zalania czy dymu. W typowym mieszkaniu nie jest potrzebny, ale w większym domu z warsztatem, fotowoltaiką lub wynajmowaną częścią często się przydaje.

Wyłącznik główny w rozdzielnicy zwykle wyłącza się ręcznie, przestawiając dźwignię. To wystarcza, dopóki rozdzielnica jest pod ręką. Gdy znajduje się w piwnicy, w garażu albo za zamkniętymi drzwiami kotłowni, w sytuacji awaryjnej dotarcie do niej może być trudne lub niebezpieczne. Wyzwalacz wzrostowy przenosi tę funkcję w dowolne miejsce, do którego doprowadzi się przewód sterujący.

Jak działa wyzwalacz wzrostowy

To niewielki moduł montowany z boku wyłącznika nadprądowego lub rozłącznika i sprzęgnięty z nim mechanicznie. W środku znajduje się cewka. W normalnej pracy nie płynie przez nią prąd. Gdy na zaciski wyzwalacza zostanie podane napięcie, cewka przyciąga zworę, a ta mechanicznie zwalnia zamek wyłącznika. Wyłącznik przechodzi w stan wyłączenia tak samo jak po zadziałaniu zabezpieczenia, a ponowne załączenie wymaga ręcznego przestawienia dźwigni.

Nazwa bierze się od zasady działania: wyzwolenie następuje po wzroście napięcia na cewce, czyli po jego podaniu. Dlatego w obwodzie sterowania stosuje się przycisk zwierny, który po naciśnięciu doprowadza napięcie do wyzwalacza. Cewki większości modeli są przewidziane do krótkotrwałej pracy, a po wyłączeniu aparatu obwód cewki przerywa się sam, dzięki styku wewnętrznemu.

Wzrostowy czy zanikowy

Obok wyzwalaczy wzrostowych stosuje się wyzwalacze zanikowe, nazywane też podnapięciowymi. Działają odwrotnie: cewka jest stale zasilana, a wyłącznik wyłącza się, gdy napięcie zniknie lub spadnie poniżej określonego poziomu. Każde rozwiązanie ma swoje miejsce.

CechaWyzwalacz wzrostowyWyzwalacz zanikowy
Kiedy wyłączaPo podaniu napięcia na cewkęPo zaniku lub spadku napięcia na cewce
Przycisk sterującyZwiernyRozwierny
Pobór energii w czasie normalnej pracyBrakStały, niewielki
Przerwany przewód sterującyWyzwalacz nie zadziała, awaria jest niewidocznaWyłącznik od razu się wyłączy
Zanik napięcia w sieciWyłącznik pozostaje załączonyWyłącznik się wyłącza i trzeba go załączyć ręcznie
Typowe zastosowanieZdalne wyłączenie, przycisk pożarowy, automatykaMaszyny, które nie mogą same ruszyć po powrocie zasilania

Największą wadą wzrostowego jest brak samokontroli: jeśli przewód do przycisku zostanie przerwany, nikt się o tym nie dowie aż do chwili, gdy przycisk nie zadziała. Dlatego obwód sterowania trzeba regularnie sprawdzać, a przy instalacjach przeciwpożarowych stosuje się przewody o podwyższonej odporności na ogień.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu i zdalne wyłączenie

Najbardziej znane zastosowanie to przeciwpożarowy wyłącznik prądu, czyli czerwony przycisk przy wejściu do budynku, który pozwala strażakom odciąć zasilanie bez wchodzenia do środka. Przepisy techniczno-budowlane wymagają go w budynkach o kubaturze przekraczającej około 1000 m³ oraz w strefach zagrożonych wybuchem. Typowy dom jednorodzinny zwykle tego progu nie przekracza, ale duży dom z garażem i budynkiem gospodarczym może się do niego zbliżyć, a o ostatecznym wymaganiu rozstrzyga projekt.

Nawet bez obowiązku przycisk przy drzwiach bywa po prostu wygodny. Pozwala wyłączyć prąd w całym domu przed wyjazdem albo w razie zapachu spalenizny, bez schodzenia do piwnicy. W domach z fotowoltaiką trzeba jednak pamiętać, że wyłączenie głównego wyłącznika nie odłącza napięcia stałego na przewodach od paneli. Do tego służą osobne rozwiązania po stronie instalacji PV.

Automatyka domowa i wyłączenie przy awarii

Wyzwalacz można też podłączyć do wyjścia sterownika lub przekaźnika automatyki. Przykładowo czujnik zalania w kotłowni może odciąć zasilanie gniazd na posadzce, a czujka dymu w warsztacie wyłączyć zasilanie maszyn. W takich zastosowaniach zwykle nie wyłącza się całego domu, tylko wydzieloną grupę obwodów z osobnym wyłącznikiem. Lodówka, oświetlenie awaryjne i system alarmowy powinny zostać zasilone, bo całkowite odcięcie prądu po fałszywym alarmie bywa bardziej uciążliwe niż sama awaria.

Napięcie cewki dobiera się do źródła sygnału. Gdy steruje przycisk zasilany z sieci, stosuje się cewkę na 230 V AC. Gdy sygnał pochodzi z automatyki, wygodniejsza jest cewka na 24 V z zasilacza modułowego. Wiele modeli ma szeroki zakres napięć i pracuje zarówno przy prądzie przemiennym, jak i stałym.

Dobór do konkretnego wyłącznika

Wyzwalacz nie jest elementem uniwersalnym. Każdy producent projektuje akcesoria do własnych serii aparatów, a mechaniczne sprzęgło musi pasować do konkretnego wyłącznika. Przegląd modeli różnych producentów można zacząć od kategorii wyzwalacz wzrostowy (onninen.pl/produkty/wyzwalacz-wzrostowy), ale ostateczny wybór zawsze trzeba sprawdzić w karcie katalogowej wyłącznika.

Na co patrzećDlaczego to ważne
Seria wyłącznika, do której pasuje wyzwalaczSprzęgło mechaniczne działa tylko z wymienionymi seriami
Napięcie i rodzaj prądu cewkiMusi odpowiadać źródłu sygnału sterującego
Szerokość modułuWyzwalacz zajmuje zwykle pół lub jeden moduł miejsca w rozdzielnicy
Styki pomocniczePozwalają przekazać informację o wyłączeniu do automatyki

Jeśli w rozdzielnicy pracują aparaty jednego producenta, wybór jest prosty. Przy wyłącznikach jednej z popularnych marek stosuje się na przykład wyzwalacz wzrostowy eaton (onninen.pl/produkt/EATON-Wyzwalacz-wzrostowy-Z-ASA-230-248287,137599) z cewką na 230 V, montowany z boku aparatu. Przy aparatach innej rodziny sprawdzi się wyzwalacz wzrostowy legrand (onninen.pl/produkt/LEGRAND-Wyzwalacz-wzrostowy-110-415V-AC-TX3-DX3-I-FRX-300-406278,120851) o szerokim zakresie napięć, przeznaczony do wymienionych w opisie serii wyłączników i rozłączników. Montaż akcesorium innego producenta zwykle się nie uda, a nawet jeśli da się go przykręcić, nie będzie niezawodnie wyzwalał.

Montaż, próba i typowe błędy

Wyzwalacz montuje się przy wyłączonym zasilaniu, zgodnie z instrukcją producenta, zwykle po lewej stronie aparatu. Przewody sterujące prowadzi się osobno od przewodów zasilających, a przycisk umieszcza w widocznym, opisanym miejscu, osłonięty przed przypadkowym naciśnięciem, najlepiej pod klapką lub szybką. Po montażu trzeba wykonać próbę: nacisnąć przycisk i sprawdzić, czy wyłącznik rzeczywiście się wyłącza.

Najczęstsze błędy to zasilenie obwodu sterującego z obwodu, który może zostać wcześniej wyłączony innym zabezpieczeniem, przez co przycisk w krytycznej chwili nie ma napięcia, brak opisu przycisku, przez co domownicy nie wiedzą, do czego służy, i brak okresowych testów. Próbę warto powtarzać przynajmniej raz w roku, a w budynkach z obowiązkowym wyłącznikiem pożarowym według harmonogramu przeglądów. Wszystkie prace przy rozdzielnicy powinna wykonać osoba z uprawnieniami.

Przeczytaj także